Trong bối cảnh giáo dục đại học Việt Nam đang hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng đào tạo, đổi mới phương pháp dạy học đóng vai trò then chốt. Đặc biệt, với ngành Giáo dục tiểu học, nơi đào tạo những giáo viên yêu nghề, mến trẻ trong tương lai, việc đổi mới phương pháp giảng dạy không chỉ giúp sinh viên nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng sáng tạo, làm việc nhóm và tư duy phản biện. Tại Khoa Tiểu học - Mầm non, Trường Đại học Tây Bắc, các giảng viên đã tiên phong trong việc chuyển đổi từ phương pháp giảng dạy truyền thống sang các phương pháp hiện đại, mang lại những thay đổi tích cực rõ rệt từ phía giảng viên và sinh viên. Bài viết này nhằm giới thiệu sự thay đổi của giảng viên khi áp dụng các phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực với sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học giúp sinh viên hình thành phẩm chất, năng lực đáp ứng với bối cảnh chương trình Giáo dục phổ thông 2018.
Trước đây, phương pháp dạy học truyền thống tại khoa thường tập trung vào việc giảng viên truyền đạt kiến thức một chiều, sinh viên chủ yếu ghi chép ghi nhớ bài học của giảng viên một cách thụ động. Tuy nhiên, đứng trước những thách thức của thời đại công nghệ thông tin phát triển như vũ bão và yêu cầu, đòi hỏi chương trình Giáo dục phổ thông 2018, giảng viên khoa Tiểu học - Mầm non đã không ngừng tự học tập, tự nghiên cứu và ứng dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực trong các giờ lên lớp trong quá trình đào tạo sinh viên ngành Giáo dục tiểu học. Những thay đổi này không chỉ ảnh hưởng đến sinh viên mà còn biến đổi chính vai trò và cách tiếp cận của giảng viên.
Thứ nhất, giảng viên chuyển từ vai trò "người truyền đạt" sang "người hướng dẫn và đồng hành". Thay vì đứng trên bục giảng thuyết trình, giảng viên giờ đây thiết kế các hoạt động tương tác, khuyến khích sinh viên tham gia chủ động. Chẳng hạn, giảng viên sử dụng các kĩ thuật dạy học tích cực khi tổ chức cho sinh viên làm việc nhóm: Kĩ thuật cặp đôi, Kĩ thuật mảnh ghép, Khăn trải bàn, KWLH, Phòng tranh, Dự án. Những kĩ thuật dạy học tích cực đó giúp sinh viên được xử lý thông tin tích cực, thay vì chỉ “thụ động” nghe giảng như trước, sinh viên được thực hành giải quyết các nhiệm vụ học tập dưới sự hướng dẫn, tổ chức các hoạt động của giảng viên.
Thứ hai, sự thay đổi thể hiện ở việc tăng cường sử dụng công nghệ và đa dạng hóa phương tiện dạy học. Các kỹ thuật như học tập dựa trên dự án (Project-Based Learning) và sử dụng nền tảng trực tuyến như Padllet, Beeclass, Quizizz…. Sinh viên cảm thấy hứng thú hơn với bài học giảng viên cũng giảm tải áp lực giảng dạy nhờ phân bổ trách nhiệm học tập cho sinh viên….Thay đổi các hình thức kiểm tra đánh giá thường xuyên người học, nhờ sự hỗ trợ của các ứng dụng phần mềm kiểm tra và đánh giá người học đã giúp sinh viên luôn tự giác, nỗ lực hoàn thành nhiệm vụ học tập; hướng dẫn để sinh viên tạo ra các sản phẩm học tập và tiến hành đánh giá các sản phẩm (hoặc dự án) để ghi nhận và khuyến khích sinh viên phát triển năng lực vận dụng, năng lực giải quyết vấn đề. Đối với các môn phương pháp chuyên ngành, hướng đánh giá năng lực sinh viên dựa trên sản phẩm (hoặc dự án) càng trở nên quan trọng.
Thứ ba, giảng viên trở nên chú trọng hơn đến phát triển kỹ năng mềm cho sinh viên. Việc sử dụng các kỹ thuật dạy học tích cực như “học thông qua chơi”: Hẹn hò, lẩu băng chuyền, ổ bi, cuộc đua kì thú….đã giúp cho bài giảng của giảng viên trở nên sinh động, lôi cuốn, hấp dẫn sinh viên tham gia học tập, thay đổi trạng thái lớp học; các hoạt động tạo ra các sản phẩm học tập như các mô hình Stem, giáo dục kĩ năng sống, các hoạt động trải nghiệm….đã giúp giảng viên nhận ra tầm quan trọng của việc đánh giá dựa trên quá trình thay vì chỉ đánh giá kết quả cuối cùng. Điều này đòi hỏi giảng viên phải rèn luyện kỹ năng lắng nghe và hỗ trợ cá nhân hóa, dẫn đến sự thay đổi trong phong cách sư phạm: từ nghiêm khắc, một chiều sang gần gũi, khuyến khích và tạo động lực học tập cho sinh viên.
Những thay đổi này không chỉ nâng cao hiệu quả đào tạo sinh viên chuyên ngành Giáo dục tiểu học mà còn góp phần xây dựng môi trường học tập tích cực, thân thiện tại Khoa Tiểu học - Mầm non - Nơi các bạn sinh viên được phát huy tối đa sự năng động, sáng tạo, nhiệt huyết của những thầy cô giáo tiểu học tương lai.
Dưới đây là mô tả một số hình ảnh dạy học tích cực mà một số giảng viên tham gia thực hiện chương trình đào tạo ngành Giáo dục tiểu học đã và đang thay đổi.
Một số hoạt động trong giờ dạy của TS. Lê Thị Thu Hà - Phó trưởng Khoa
Một số hoạt động trong giờ dạy của TS. Đoàn Anh Chung - Giảng viên
Một số hoạt động trong giờ dạy của ThS. Lò Thanh Bình - Giảng viên
Tóm lại, việc học tập theo phương pháp mới dựa trên nguyên tắc 3T: Học cách tổ chức; học thông qua trải nghiệm, học từ người khác đã giúp cho sinh viên ngành Giáo dục tiểu học hình thành được rất nhiều phẩm chất cần thiết như yêu nước, chăm chỉ, trung thực, chịu trách nhiệm, nhân ái và các năng lực tối thiểu của một thầy cô giáo tương lai như: giao tiếp hợp tác; giải quyết vấn đề và sáng tạo; tự chủ, tự học. Đó cũng chính là những phẩm chất, năng lực mà các thầy cô cần hình thành cho học sinh tiểu học theo đúng mục tiêu, tinh thần, phương châm của dạy học theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.